Dalton op De Hooiberg

“Het lijkt erop dat het Daltonplan een ideale kruising is van de vijf dimensies van didactische vernieuwing en de ‘evidence based’ kenmerken van effectief onderwijs.”
(Dr. P.A. van der Ploeg, Lector Daltonlectoraat en universitair hoofddocent filosofie en pedagogiek aan de Universiteit Utrecht)

Het daltononderwijs vindt zijn oorsprong aan het begin van de vorige eeuw toen de Amerikaanse Helen Parkhurst voor een haast onmogelijke taak stond: goed onderwijs geven aan 40 kinderen verdeeld over acht leerjaren. Door nood gedwongen ontwikkelde zij een onderwijssysteem waarin onder andere zelfwerkzaamheid een grote rol speelde. Door op deze manier te werken verschafte ze zich de tijd om leerlingen individueel te helpen.
Nu, ruim een eeuw later, geven daltonscholen een eigentijdse invulling aan de ideeën van Parkhurst.

Centraal bij het daltononderwijs staan drie principes die nauw met elkaar zijn verbonden:
-Vrijheid in gebondenheid
-Zelfstandigheid
-Samenwerking

Er zijn tal van manieren waarop daltonscholen hieraan invulling kunnen geven. De wijze waarop dit gebeurt op De Hooiberg zal altijd in relatie staan tot wat volgens ons effectief onderwijs is.

Vrijheid in gebondenheid
De Hooiberg wil kinderen leren omgaan met vrijheid door (binnen grenzen) vrijheid aan te bieden. Dit is nauw verwant met het leren omgaan met verantwoordelijkheden en het verhogen van het rendement van het onderwijs. In de praktijk houdt het bijvoorbeeld in dat leerlingen verplicht worden tot het maken van een aantal taken, maar ook, rekening houdende met hun mogelijkheden, daarbij zelf kunnen bepalen in welke volgorde ze deze maken, welke hulpmiddelen ze willen gebruiken en soms ook met wie ze deze willen maken en of zij hulp willen van een leerkracht. Op weg naar een eindproduct krijgen leerlingen dus de vrijheid een aantal keuzes te maken. Het is daarbij van belang dat een leerling zijn keuzes kan verantwoorden aan de leerkracht die vanzelfsprekend eist dat een leerling zijn tijd zo efficiënt mogelijk gebruikt. Omgekeerd zal ook de leerkracht zijn houding, verwachtingen, beoordelingen etc. naar de leerling moeten kunnen verantwoorden.

Zelfstandigheid
Het onderwijs op De Hooiberg voorziet in een mix van werkvormen. Leerkrachten zullen steeds kiezen voor de werkvorm die voor het bereiken van een doel optimaal effectief is. Een mogelijkheid is leerlingen werk zelfstandig te laten maken, wat een actieve leerhouding van de leerling vraagt. Dit werk kan deel uitmaken van een dagtaak, een weektaak, of, in groep 8, onderdeel zijn van wat wij het “agendawerk” noemen . Daarbij krijgen leerlingen, zoals dat ook het geval is in het voortgezet onderwijs, dagelijks nieuw werk op dat binnen een bepaalde termijn gemaakt moet worden.
Sommige kinderen hebben meer dan andere ondersteuning nodig. Zelfstandig werken biedt de leerkracht en in sommige gevallen de remedial teacher de mogelijkheid deze kinderen extra hulp te bieden.
Naast taken waarbij een leerling hooguit een aantal dagen tijd heeft, kan een leerling ook een taak krijgen die een aantal weken beslaat. Dit betreft meestal een project in de hoogste groepen waarbinnen de leerling samen met anderen een thema uitwerkt.

Samenwerking
Net zoals in zijn latere leven, maakt een kind op school deel uit van een sociale omgeving. De mate waarin een kind in zijn omgeving geaccepteerd wordt hangt nauw samen met de mate waarin zijn gedrag sociaal is. Wij willen leerlingen stimuleren hun mogelijkheden om volwaardig deel uit te maken van hun sociale omgeving te versterken. Samenwerking kan betekenen dat leerlingen samen een kleine, overzichtelijke opdracht maken, elkaar overhoren of elkaars werk nakijken.

Het kan ook zijn dat leerlingen een grotere en meer complexe opdracht krijgen die hen dwingt tot nauwe samenwerking, waarbij naast het bereiken van een cognitief doel, training van verschillende vaardigheden een rol speelt, zoals:
-een (gezamenlijke) planning maken/inschatten van de benodigde tijd
-taken verdelen
-tijd bewaken
-doelen stellen
-voorinformatie activeren
-grote lijn niet uit het oog verliezen
-reflecteren op efficiëntie
-reflecteren op resultaten

Van elke leerling wordt verwacht dat hij een goede bijdrage levert aan een goed eindresultaat
Elke leerling wordt zodanig aangesproken op zijn verantwoordelijkheid om een wezenlijke bijdrage te leveren aan het eindresultaat dat het voor hem moreel moeilijk wordt om zich aan die verantwoordelijkheid te onttrekken.

Hoewel zelfstandigheid en samenwerking belangrijke componenten zijn van daltononderwijs, is het niet zo dat kinderen alleen maar zelfstandig werken of samenwerken met andere kinderen. Dagelijks zijn er ook gezamenlijk activiteiten. Nieuwe leerstof wordt in veel gevallen klassikaal aangeboden. De mogelijkheden van de leerlingen bepalen wanneer het klassikale wordt los gelaten en plaats maakt voor zelfstandig werken.